6750 sayılı Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu kapsamında rehne konu olabilecek varlıklar, rehnin kurulması, tescili ve paraya çevrilmesi ile mülga 1447 sayılı Kanunla karşılaştırma incelenmektedir.
1. Giriş
Ticari işlemlerde taşınır rehni, genel taşınır rehninden farklı olarak özel bir kanun olan 6750 sayılı Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu kapsamında düzenlenmiştir. Kanun, 28.10.2016 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanmış ve 1447 sayılı Ticari İşletme Rehni Kanunu’nu yürürlükten kaldırmıştır. Bu Kanunda düzenlenen rehin hakkı ile Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenen taşınır rehni arasında önemli farklılıklar öngörülmüştür.
2. 6750 Sayılı Kanun Uyarınca Üzerinde Rehin Hakkı Kurulabilecek Varlıklar
Üzerinde rehin hakkı kurulabilecek varlıklar ve kurulduğunda bu rehin hakkının kapsamı 6750 sayılı Kanunda belirtilmiştir. Kanunun 5. maddesine göre alacaklar, çok yıllık ürün veren ağaçlar, fikri ve sınai mülkiyete konu haklar, hammadde, hayvan, her türlü kazanç ve iratlar, başka bir sicile kaydı öngörülmeyen ve idari izin belgesi niteliğinde olmayan her türlü lisans ve ruhsatlar, kira gelirleri, kiracılık hakkı, makine ve teçhizat, araç, ekipman, alet, iş makinaları, elektronik haberleşme cihazları dâhil her türlü elektronik cihaz gibi menkul işletme tesisatı, sarf malzemesi, stoklar, tarımsal ürün, ticaret unvanı ve/veya işletme adı, ticari işletme veya esnaf işletmesi, ticari plaka ve ticari hat, ticari proje, vagon, bu sayılanlardan üçüncü kişiler zilyetliğindeki taşınır varlık, hak ve paylı mülkiyet hakları rehin konusu olabilir. Bununla birlikte aynı maddede, birinci fıkrada sayılan diğer taşınır varlıkların borcu karşılaması hâlinde ticari işletmenin veya esnaf işletmesinin tümü üzerinde rehin kurulamayacağı hükme bağlanmıştır. Bu düzenlemenin amacı ticari işletmeyi korumak ve ticari işletmenin piyasadan çekilmesini önlemektir.1
3. 6750 Sayılı Kanun Uyarınca Rehin Hakkının Kapsamı
Kanunun 5. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca rehin hakkı ticari işletmenin veya esnaf işletmesinin tamamı üzerinde kurulacaksa, rehnin kuruluşu anında işletmenin faaliyetine tahsis edilmiş her türlü varlık rehnedilmiş sayılır. Aynı fıkraya göre bir işletmede belirli bir taşınır varlık grubu bir bütün olarak rehnediliyorsa, bu gruba dâhil varlıkların tamamı üzerinde rehin hakkı kurulmuş sayılır.2 Eklenti ve bütünleyici parçaların akıbeti ise Kanunun 6. maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye göre bir taşınır varlık üzerinde kurulan rehin hakkı, o taşınırın bütünleyici parçalarını da kapsar. Eklentiler bakımından ise rehin sözleşmesinin tarafları bunları aralarında kararlaştırarak rehin kapsamına alabilir.3 Kapsamı düzenleyen genel hüküm Kanunun 7. maddesidir. Bu hüküm uyarınca taşınır varlığın gelecekteki her türlü faiz, sigorta gibi hukuki getirileri ile doğal ürün ve ikamesi mallar, taşınır varlık ile birlikte doğrudan rehnin kapsamına girer. Aynı maddenin ikinci fıkrasında, bir üretim sürecinin kullanıldığı taşınır varlıklarla birlikte rehnedilmesi hâlinde rehnin, üretim sürecinde ve sonucunda gerçekleşecek olan alacak üzerinde aynı oranda ve sırada kendiliğinden tesis edilmiş sayılacağı öngörülmüş; buna ilişkin usul ve esaslar yönetmeliğe bırakılmıştır. Maddenin son fıkrasında ise taşınırın rehinli olduğunu bilmeyen veya bilmesi gerekmeyen iyiniyetli üçüncü kişinin iyiniyeti koruma altına alınmıştır.4
4. Rehnin Kurulmasında Şekil Şartı
Ticari işlemlerde taşınır rehninin kurulması için öncelikle bir rehin sözleşmesi gerekir. Kanunun 4. maddesinde bu sözleşme için nitelikli şekil şartı öngörülmüştür. Rehin sözleşmesi elektronik ortamda veya yazılı olarak düzenlenebilir. Elektronik ortamda düzenlenen rehin sözleşmesinin güvenli elektronik imza ile onaylanması gerekir. Yazılı olarak yapılan rehin sözleşmesinin ise noter tarafından onaylanması ya da Rehinli Taşınır Sicili yetkilisinin huzurunda imzalanması gerekir.5
5. Rehinli Taşınır Siciline Tescil
Rehin sözleşmesi 6750 sayılı Kanuna uygun düzenlendikten sonra, sözleşmenin Rehinli Taşınır Siciline tescil edilmesi gerekir. Kanunun 4, 8 ve 9. maddeleri uyarınca rehin hakkının kurulması ve üçüncü kişilere karşı hüküm ifade etmesi bu tescile bağlıdır. Bununla birlikte, diğer kanunlar uyarınca özel sicillere tescili zorunlu olan taşınır rehinlerine ilişkin hükümler saklıdır.6
6. Rehinli Malın Teslimi, Rehnin Paraya Çevrilmesi, Lex Commissoria Yasağı ve 6750 Sayılı Kanundaki İstisnaları
Türk hukukunda taşınır rehnine ilişkin temel ilke, TMK m. 946 uyarınca rehin tesis edilen malın paraya çevrilerek alacağın ödenmeyen kısmının karşılanmasıdır. TMK m. 949’da ise borcun ödenmemesi hâlinde rehinli taşınırın mülkiyetinin alacaklıya geçmesini öngören sözleşme hükmü geçersiz sayılmıştır; buna lex commissoria yasağı denir. Ayrıca TMK m. 939 uyarınca taşınır rehninin kurulabilmesi için kural olarak rehinli malın alacaklıya teslimi gerekir.7 6750 sayılı Kanun bu ilkelere önemli istisnalar getirmiştir. Öncelikle Kanunun 1. maddesiyle teslimsiz taşınır rehin hakkının kurulmasına imkân tanınmıştır.8 Rehnin paraya çevrilmesi konusunda ise Kanunun 14. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca birinci derecede alacaklı, icra dairesinden rehinli taşınırın mülkiyetinin devrini talep etme yetkisine sahiptir. Bu, alacaklının icra dairesinden talep edebileceği bir yetkidir; borçlu ile yapılacak bir anlaşma değildir.9
7. Eski Mevzuatla Karşılaştırma
6750 sayılı Kanunun 5. maddesiyle, mülga 1447 sayılı Kanunun 3. maddesine kıyasla rehin hakkının kapsamı genişletilmiştir. 6750 sayılı Kanunun 14. maddesiyle lex commissoria yasağına bir istisna getirilirken, 1447 sayılı Kanun döneminde bu yasak istisnasız uygulanmaktaydı. Ayrıca 6750 sayılı Kanunun 4. maddesiyle rehin sözleşmesinin elektronik ortamda yapılabilmesine imkân sağlanmıştır; 1447 sayılı Kanunun 4. maddesinde ise rehin sözleşmesi yalnızca noter huzurunda tanzim edilebilmekteydi.
8. Sonuç
6750 sayılı Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu ile ticari varlıkların teminat altına alınması çağdaş bir sisteme kavuşturulmuş, ticari taşınır rehninin kapsamı genişletilmiş ve kurulması kolaylaştırılmıştır. Bununla birlikte rehin sözleşmelerinin Kanunun şekil şartlarına uygun hazırlanması ve sicile tescilin usulüne uygun yapılması büyük önem taşımaktadır. Ticari işlemlerde taşınır rehni ve ilgili hukuki süreçler hakkında daha fazla bilgi almak için bize info@guzeloglu.legal adresinden ulaşabilirsiniz.
Dipnotlar
1. Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu, Sayı: 6750, RG Yayım Tarihi: 28.10.2016, m. 5.
2. Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu, m. 5.
3. Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu, m. 6.
4. Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu, m. 7.
5. Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu, m. 4.
6. Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu, m. 4, m. 8, m. 9.
7. Türk Medeni Kanunu, Sayı: 4721, RG Yayım Tarihi: 08.12.2001, m. 939, m. 946, m. 949.
8. Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu, m. 1.
9. Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu, m. 14.