Yazımızda karşı tarafın konkordato ilan etmesi halinde alacaklının hakları ele alınmakta; mühlet, alacak kaydı, oylama ve teminatlar anlatılmaktadır.
Bir müşterinin, alt yüklenicinin veya ticari bir karşı tarafın konkordato ilan ettiğinin öğrenilmesi, alacaklı için genellikle hazırlıksız yakalanılan bir andır. Mühlet kararıyla birlikte icra takipleri durur, ihtiyati haciz uygulanamaz, faiz işlemez ve alacaklının elindeki araçların büyük bölümü bir anda etkisiz hale gelir. Bu süreçte alacaklının konumunu belirleyen, mahkemenin kararlarından çok alacaklının kendisinin süreleri takip etmesi, alacağını doğru kaydettirmesi, oyunu bilinçli kullanması ve elindeki teminatları doğru zamanda harekete geçirmesidir. Yazımızda konkordato sürecinin aşamaları, mühletin alacaklıya etkileri, sözleşmelerin akıbeti, alacak kaydı ve itiraz, alacaklılar toplantısı ve oylama, kefil ve teminatlar, tasdik ve sonrası ile alacaklı için pratik öneriler ele alınmaktadır.
1. Konkordato Sürecinin Aşamaları
Konkordato, borçlarını vadesinde ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesi altında bulunan borçlunun, alacaklılarıyla vade ve indirim konusunda anlaşarak faaliyetine devam etmesini amaçlayan bir yeniden yapılandırma yoludur. Süreç İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 285 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir ve asliye ticaret mahkemesi önünde yürür. Başlıca aşamalar şunlardır:
- Başvuru: Borçlu, konkordato ön projesi, finansal tablolar, alacaklılar listesi ve kural olarak bağımsız denetim kuruluşundan alınmış bir makul güvence raporu ile birlikte mahkemeye başvurur.
- Geçici mühlet: Mahkeme, belgeler tamamsa derhal üç aylık geçici mühlet verir ve geçici komiser atar. Bu süre, gerektiğinde iki aya kadar uzatılabilir.
- Kesin mühlet: Konkordatonun başarıya ulaşma ihtimali varsa mahkeme bir yıllık kesin mühlet verir. Bu süre, komiserin gerekçeli raporu üzerine altı aya kadar uzatılabilir. Mahkeme gerekli görürse alacaklılar kurulu da oluşturabilir.
- Alacakların bildirimi ve alacaklılar toplantısı: Komiser alacaklıları ilanla alacaklarını bildirmeye davet eder, alacakları inceler ve konkordato projesinin oylandığı alacaklılar toplantısını düzenler.
- Tasdik: Proje kanuni nisaplarla kabul edilir ve şartlar gerçekleşirse mahkeme konkordatoyu tasdik eder. Tasdik edilen konkordato, muhalif kalanlar dahil kural olarak bütün alacaklıları bağlar.
2. Mühletin Alacaklıya Etkileri
Mühlet kararı, alacaklı açısından sürecin en kritik sonucudur (İİK m.294):
- Takip yasağı: Mühlet içinde borçlu aleyhine, kamu alacakları için yapılanlar dahil olmak üzere hiçbir takip yapılamaz ve önceden başlamış takipler durur. Bu yasak, çek ve senet gibi kambiyo senetlerine dayalı takipleri de kapsar.
- İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz: Alınmış olsa dahi uygulanamaz.
- Zamanaşımı ve hak düşürücü süreler: Mühlet süresince işlemez.
- Faiz: Rehinle temin edilmiş alacaklar dışında, adi alacaklar için mühlet süresince faiz işlemez.
- Rehinli alacaklar: Rehinli alacaklar için takip yapılabilir, ancak mühlet süresince rehnedilen mal paraya çevrilemez.
- İmtiyazlı alacaklar: İşçi alacakları gibi birinci sıra imtiyazlı alacaklar için kanun ayrık hükümler öngörmektedir.
Mühlet, kural olarak borçlu aleyhine alacak davası açılmasına engel değildir. Özellikle alacağın varlığı veya miktarı tartışmalıysa, dava açmak alacağın tespiti bakımından yararlı olabilir. Ancak alınacak karar, mühlet süresince icraya konulamaz.
3. Sözleşmelerin Akıbeti
Ticari sözleşmelerin büyük bölümünde "karşı tarafın konkordato talep etmesi veya ödeme güçlüğüne düşmesi halinde sözleşme feshedilebilir" şeklinde hükümler bulunur. İİK m.296, konkordato talebinde bulunulmuş olmasının tek başına fesih sebebi sayılamayacağını ve aksi yöndeki sözleşme hükümlerinin borçluya karşı ileri sürülemeyeceğini düzenler. Bu nedenle alacaklı, yalnızca konkordato başvurusuna dayanarak sözleşmeyi feshedemez.
Bununla birlikte alacaklının elinde başka araçlar bulunmaktadır:
- Ödemezlik def'i ve güvence: Karşılıklı sözleşmelerde, borçlunun ödeme güçsüzlüğüne düşmesi halinde alacaklı, kendi edimini güvence gösterilinceye kadar ifa etmekten kaçınabilir (TBK m.98). Mühlet sonrası teslimatlar için peşin ödeme veya teminat talep edilmesi bu çerçevede değerlendirilmelidir.
- Mühlet sonrası doğan alacaklar: Mühlet süresince komiserin onayıyla yapılan işlemlerden doğan alacaklar, konkordatonun kapsamı dışında kalır ve daha güçlü bir konuma sahiptir. Mühlet sonrasında borçluyla çalışmaya devam edilecekse, işlemlerin komiserin bilgisi ve onayıyla yapılması büyük önem taşır.
- Diğer fesih sebepleri: Konkordato dışındaki gerçek bir sözleşme ihlali, örneğin teslimatın yapılmaması veya ayıplı ifa, sözleşmenin genel hükümlere göre sona erdirilmesine dayanak olabilir.
Borçlu ise komiserin görüşü ve mahkemenin onayıyla, iş sözleşmeleri hariç olmak üzere sürekli borç ilişkilerini feshedebilir. Bu durumda karşı tarafın tazminat hakkı, konkordato kapsamında adi alacak olarak değerlendirilir.
4. Alacak Bildirimi ve Kayıt
Komiser, alacaklıları ilanla davet eder ve alacaklılar, ilan tarihinden itibaren on beş gün içinde alacaklarını bildirmek zorundadır (İİK m.299). Bu süre, alacaklıya posta veya e-posta ile ayrıca bildirim yapılıp yapılmadığına bakılmaksızın ilan tarihinden işlemeye başlar. Süresinde alacağını bildirmeyen alacaklı, alacağı borçlunun bilançosunda kayıtlı değilse, konkordato müzakerelerine ve oylamaya katılamaz. Alacak bu nedenle sona ermez, ancak tasdik edilen konkordato bu alacaklıyı da bağlar ve alacaklı sürecin şekillendirilmesinde söz hakkını kaybeder.
Bildirime alacağın asıl ve fer'ileri, dayanağı ve varsa teminatları belgeleriyle birlikte eklenmelidir. Komiser, bildirilen alacakları borçlunun kayıtlarıyla karşılaştırır ve borçlunun beyanını alır. Borçlunun itiraz ettiği alacaklar ise oylamada mahkemenin takdirine göre dikkate alınır. Tasdik kararından sonra itiraz edilen alacaklar için, tasdik kararının ilanından itibaren bir ay içinde dava açılması gerekir. Aksi halde alacaklı, tartışmalı alacaklar için ayrılan paydan yararlanamaz.
5. Alacaklılar Toplantısı ve Oylama
Konkordato projesi, aşağıdaki nisaplardan birinin sağlanması halinde kabul edilmiş sayılır (İİK m.302):
- kaydedilmiş alacaklıların ve alacakların yarısından fazlası, veya
- kaydedilmiş alacaklıların dörtte biri ve alacakların üçte ikisi.
Hesaplamada birinci sıra imtiyazlı alacaklar ile borçlunun eşi ve yakın akrabalarının alacakları dikkate alınmaz. Rehinli alacaklar ise yalnızca rehinle karşılanmayan kısımları ölçüsünde hesaba katılır. Toplantıya katılmayan alacaklılar oylamaya da katılmış sayılmaz; ancak nisap kaydedilmiş alacaklar üzerinden hesaplandığından, katılmamak fiilen ret oyu etkisi doğurur.
Oylama, alacaklının pazarlık gücünü kullanabileceği en önemli andır. Büyük alacaklılar, projede kendileri için daha elverişli koşullar müzakere edebilir. Ancak projede öngörülmeyen bir avantajın bir alacaklıya gizlice vaat edilmesi kanunen geçersizdir ve konkordatonun feshine yol açabilir.
6. Kefiller, Birlikte Borçlular ve Teminatlar
Alacaklının borçlu dışındaki kişilere ve teminatlara başvurma hakkı, konkordato sürecinde oy davranışına bağlıdır (İİK m.303):
- Projeyi reddeden veya toplantıya katılmayan alacaklı, kefillere, birlikte borçlulara ve diğer teminat verenlere karşı haklarını korur.
- Projeyi kabul eden alacaklı ise bu haklarını, ancak toplantıdan en az on gün önce kefillere ve birlikte borçlulara toplantının yerini ve zamanını bildirmiş ve alacağını ödeme karşılığında onlara devretmeyi yazılı olarak teklif etmişse korur.
Bu kural, uygulamada sıkça gözden kaçırılmaktadır. Kefili veya şirket ortağının şahsi garantisi bulunan bir alacaklı, projeye kabul oyu vermeden önce bu bildirimi mutlaka yapmalıdır.
Üçüncü kişilerin verdiği teminatlar, örneğin banka teminat mektupları, kural olarak mühletten etkilenmez. Teminat mektubunun şartları gerçekleşmişse lehtar, bankadan ödeme talep edebilir. Teminat mektuplarının işleyişini bu yazımızda ele almıştık. Mülkiyeti saklı tutma kaydıyla satılan mallar bakımından ise kaydın alıcının yerleşim yerindeki noterlikte özel siciline tescil edilmiş olması gerekir; tescil edilmemiş bir kayıt alacaklıya koruma sağlamaz.
7. Tasdik, İtiraz ve Tasdikin Etkileri
Mahkeme, konkordatoyu tasdik etmeden önce özellikle şu şartları inceler (İİK m.305):
- projenin kanuni nisaplarla kabul edilmiş olması,
- teklif edilen miktarın, borçlunun iflası halinde alacaklıların elde edebileceği miktardan daha fazla olması,
- teklif edilen miktarın borçlunun imkânlarıyla orantılı olması,
- imtiyazlı alacakların ve mühlet içinde komiserin onayıyla doğmuş borçların ödenmesinin güvence altına alınmış olması.
Alacaklılar, tasdik duruşmasında projeye ve tasdik şartlarına itiraz edebilir. Tasdik veya ret kararına karşı istinaf ve temyiz yolları açıktır. Alacaklı açısından en güçlü itiraz gerekçesi çoğunlukla, borçlunun iflası halinde alacaklıların daha fazla tahsilat yapabileceğinin, yani projenin alacaklı aleyhine olduğunun gösterilmesidir.
Tasdik edilen konkordato, mühletten önce doğmuş alacaklar bakımından projeye muhalif kalanlar dahil bütün alacaklıları bağlar. Rehinli alacaklılar ise rehinle karşılanan kısım bakımından kural olarak etkilenmez; onlarla ayrıca anlaşma yapılabilir.
8. Konkordatonun Feshi
Borçlu tasdik edilen konkordatonun gereklerini yerine getirmezse, örneğin taksitleri ödemezse, alacaklı kendisi bakımından konkordatonun feshini isteyebilir. Bu durumda alacaklı, konkordato ile yapılan indirimden kurtulur ve alacağının tamamını talep edebilir. Konkordatonun hileli yollarla elde edildiğinin anlaşılması halinde ise her alacaklı konkordatonun tamamen feshini isteyebilir. Bu, çoğu zaman borçlunun iflasına yol açar.
9. Alacaklılar İçin Pratik Öneriler
- Önemli müşterileriniz ve alt yüklenicileriniz için konkordato ilanlarını düzenli olarak takip edin; on beş günlük bildirim süresi ilan tarihinden işler.
- Alacağınızı asıl ve fer'ileriyle, dayanak belgeleri ve teminatlarıyla birlikte eksiksiz bildirin.
- Kefil, ortak garantisi veya birlikte borçlu varsa, projeye kabul oyu vermeden önce İİK m.303'teki bildirimi yapın.
- Mühlet sonrasında borçluyla çalışmaya devam edecekseniz, yeni işlemleri peşin ödeme, teminat veya komiser onayı ile güvence altına alın.
- Projeyi, borçlunun iflası halinde elde edebileceğiniz miktarla karşılaştırarak değerlendirin ve gerekiyorsa tasdike itiraz edin.
- Tasdikten sonra ödeme planını takip edin; temerrüt halinde konkordatonun sizin bakımınızdan feshini isteme hakkınızı kullanın.
- Gelecekteki sözleşmelerinizde teminat mektubu, kefalet ve noter siciline tescil edilmiş mülkiyeti saklı tutma kaydı gibi konkordatoya dayanıklı güvenceler öngörün.
10. Sonuç
Konkordato, borçlu için bir koruma kalkanı, alacaklı için ise sürelerin ve stratejinin belirleyici olduğu bir süreçtir. Öne çıkan hususlar şöyle özetlenebilir:
- Mühlet içinde borçlu aleyhine takip yapılamaz, ihtiyati haciz uygulanamaz ve adi alacaklara faiz işlemez; zamanaşımı da durur.
- Konkordato talebi tek başına sözleşmenin feshi için sebep değildir; ancak alacaklı güvence gösterilinceye kadar kendi edimini durdurabilir.
- Alacaklar ilan tarihinden itibaren on beş gün içinde bildirilmelidir; aksi halde oylamaya katılma imkânı kaybedilebilir.
- Proje, alacaklıların ve alacakların yarısı veya alacaklıların dörtte biri ve alacakların üçte ikisiyle kabul edilir.
- Kabul oyu vermeden önce kefillere ve birlikte borçlulara bildirim yapılmazsa onlara karşı haklar kaybedilebilir.
- Tasdik edilen konkordato muhalifler dahil bütün alacaklıları bağlar; borçlu ödemezse alacaklı kendisi bakımından feshini isteyebilir.
Konkordato süreçlerinde alacak bildirimi, oylama stratejisi, tasdike itiraz, konkordatonun feshi ve teminatlara başvuru konularında destek için info@guzeloglu.legal adresinden bizimle iletişime geçebilirsiniz.