Yazımızda ihtiyati haczin şartları, teminat, haczi tamamlayan süreler, itiraz yolları ve tahkimle ilişkisi güncel kararlar ışığında ele alınmaktadır.
Alacaklı için en büyük risk çoğu zaman davayı kaybetmek değil, davayı kazandığında borçlunun elinde haczedilecek bir şey kalmamasıdır. Yargılama aylarca, tahkim ve tenfiz süreçleri yıllarca sürebilir; bu süre içinde banka hesapları boşaltılabilir, taşınmazlar ve araçlar devredilebilir. İhtiyati haciz, alacağın tahsilini güvence altına almak için borçlunun malvarlığını takip veya dava sonuçlanmadan önce dondurmaya yarayan geçici bir hukuki korumadır. Yazımızda İcra ve İflas Kanunu (İİK) m.257 ve devamı çerçevesinde ihtiyati haczin şartları, teminat, kararın infazı, haczi tamamlayan süreler, itiraz yolları, arabuluculuk ve tahkimle ilişkisi ile yabancı alacaklılar bakımından dikkat edilmesi gereken hususlar güncel kararlar ışığında ele alınmaktadır.
1. İhtiyati Haczin İşlevi
İhtiyati haciz, alacaklıya tahsil imkânı vermez; yalnızca borçlunun mal ve haklarını alacaklı lehine bağlar. Haczedilen mallar bu aşamada satılamaz. Alacaklı süresi içinde takibe veya davaya geçer ve alacağı kesinleşirse ihtiyati haciz kendiliğinden kesin (icrai) hacze dönüşür (İİK m.264). Bu nedenle ihtiyati haciz, özellikle borçlunun mal kaçırma ihtimalinin bulunduğu ticari uyuşmazlıklarda, takip veya davanın etkinliğini belirleyen ilk adımdır.
2. Şartlar: İİK m.257
İİK m.257/1 uyarınca rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para alacağının alacaklısı, borçlunun elinde veya üçüncü kişilerde bulunan taşınır ve taşınmaz mallarını, alacaklarını ve diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir. Buna göre temel şartlar şunlardır:
- alacak bir para alacağı olmalıdır; teslim veya yapma borçları için ihtiyati haciz değil, HMK kapsamında ihtiyati tedbir yoluna gidilir,
- alacak rehinle temin edilmemiş olmalıdır,
- alacak muaccel olmalıdır.
Vadesi gelmemiş bir alacak için ihtiyati haciz ancak iki halde istenebilir (İİK m.257/2): borçlunun belirli bir yerleşim yeri yoksa veya borçlu taahhütlerinden kurtulmak amacıyla mallarını gizlemeye, kaçırmaya ya da kendisi kaçmaya hazırlanıyor, kaçıyor ya da bu amaçla alacaklının haklarını ihlal eden hileli işlemlerde bulunuyorsa. Bu halde konulan ihtiyati haciz, borcu yalnızca borçlu bakımından muaccel hale getirir.
Muaccel bir alacakta ayrıca mal kaçırma tehlikesinin ispatı aranmaz. Uygulamada sık görülen bir hata, muaccel alacak için gereksiz yere mal kaçırma iddiasına dayanılması ve bu iddianın ispat edilememesi nedeniyle talebin zayıflamasıdır.
3. Yaklaşık İspat ve Delil
İİK m.258/1 uyarınca alacaklı, alacağı ve gerekiyorsa haciz sebepleri hakkında mahkemeye kanaat verecek deliller göstermek zorundadır. Aranan ölçü tam ispat değil, yaklaşık ispattır. Uygulamada sözleşme, fatura ve teslim belgeleri, cari hesap mutabakatları, ticari defter kayıtları, borcun ikrar edildiği e-posta yazışmaları, çek ve senetler ile mahkeme veya hakem kararları başlıca delillerdir.
Yabancı bir hakem kararı da alacağın varlığı için güçlü bir delildir. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi'nin 10.11.2025 tarihli ve E. 2025/1617, K. 2025/1811 sayılı kararında, tenfizine karar verilmiş ancak tenfiz kararı henüz kesinleşmemiş bir yabancı hakem kararının, muaccel alacağın varlığı konusunda kanaat verici delil olduğunda duraksama bulunmadığı belirtilmiştir.
4. Yetkili ve Görevli Mahkeme, Usul
İhtiyati hacze İİK m.50'ye göre yetkili mahkeme karar verir (İİK m.258/1); yetki HMK'nın genel yetki kurallarına göre belirlenir. Ticari davalarda görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir.
Mahkeme tarafları dinleyip dinlememekte serbesttir. Uygulamada talepler çoğunlukla borçlu dinlenmeden, dosya üzerinden ve kısa sürede karara bağlanır; ihtiyati haczin sürpriz etkisi de buna dayanır. Talebin reddi kararı gerekçeli olmalıdır ve bu karara karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Yüzüne karşı aleyhine ihtiyati haciz kararı verilen taraf da istinaf yoluna gidebilir; bölge adliye mahkemesinin kararı kesindir (İİK m.258/2).
5. Teminat: İİK m.259
İhtiyati haciz isteyen alacaklı, haczin haksız çıkması halinde borçlunun ve üçüncü kişilerin bu yüzden uğrayacakları bütün zararlardan sorumludur ve teminat göstermek zorundadır (İİK m.259/1). Kanun teminatın oranını belirlememiştir; miktar mahkemenin takdirindedir. Uygulamada alacak tutarının yüzde on beşi oranında teminat istenmesine sık rastlanmaktadır; yukarıda anılan 2025 tarihli kararda da ihtiyati haciz bu oranda teminat karşılığında verilmiştir. Teminat nakit olarak veya banka teminat mektubuyla gösterilebilir.
Alacak bir ilama dayanıyorsa teminat aranmaz. Alacak ilam niteliğinde bir belgeye dayanıyorsa, teminata gerek olup olmadığını mahkeme takdir eder. Haksız ihtiyati haciz nedeniyle açılacak tazminat davası, ihtiyati haczi koyan mahkemede de görülebilir.
6. Kararın İnfazı: On Günlük Süre
İhtiyati haciz kararında alacaklı ve borçlunun kimliği, haczin dayandığı belgeler ve alacak miktarı, haciz sebebi, haczedilecek şeyler ile gösterilen teminat yer alır (İİK m.260). Alacaklı, kararın verildiği tarihten itibaren on gün içinde kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki icra dairesinden kararın infazını istemek zorundadır; aksi halde ihtiyati haciz kararı kendiliğinden kalkar (İİK m.261).
Karar, İİK m.79 ile m.99 arasındaki haciz hükümlerine göre infaz edilir. Uygulamada infaz UYAP üzerinden banka hesaplarına, tapu ve araç kayıtlarına, borçlunun üçüncü kişilerdeki alacaklarına haciz konulmasıyla yapılır. Üçüncü kişilerdeki alacaklar ve banka hesapları için haciz ihbarnamesi gönderilir. İnfaza ilişkin şikâyetler, infazı yapan icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesine yapılır.
7. Haczi Tamamlayan Merasim: İİK m.264
İhtiyati haczin hükümsüz kalmaması için alacaklının kısa sürelere uyması gerekir. Sürelerin kaçırılması ihtiyati haczin kendiliğinden düşmesine yol açar ve uygulamada hak kayıplarının sık görülen nedenlerinden biridir.
- Yedi gün içinde takip veya dava: Dava açılmadan veya takibe başlanmadan önce ihtiyati haciz yaptıran alacaklı, haczin tatbikinden, haciz kendisinin yokluğunda yapılmışsa haciz tutanağının tebliğinden itibaren yedi gün içinde ya takip talebinde bulunmak ya da dava açmak zorundadır.
- Ödeme emrine itiraz halinde yedi gün: Borçlu ödeme emrine itiraz ederse, alacaklı itirazın kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını istemeli veya mahkemede dava açmalıdır. İtirazın kaldırılması talebi reddedilirse, kararın tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde dava açılmalıdır.
- Dava sonunda bir ay: İhtiyati haciz dava görülürken konulmuşsa veya alacaklı yukarıdaki süre içinde dava açmışsa, esas hakkındaki hükmün tebliğinden itibaren bir ay içinde takip talebinde bulunulmalıdır.
Bu sürelerin geçirilmesi, davadan veya takipten vazgeçilmesi, takibin düşmesi, dosyanın işlemden kaldırılıp bir ay içinde yenilenmemesi veya davanın kaybedilmesi halinde ihtiyati haciz hükümsüz kalır. Buna karşılık borçlu süresinde ödeme emrine itiraz etmezse veya itiraz kesin olarak kaldırılır ya da iptal edilirse, ihtiyati haciz kendiliğinden kesin hacze dönüşür.
8. Arabuluculuk ve Tahkim ile İlişkisi
Dava şartı arabuluculuk. Konusu bir miktar para olan ticari alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A). Bu durumda ihtiyati haczi izleyen yedi günlük dava açma süresi nasıl korunacaktır? 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/A(16) bu soruyu cevaplar: dava açılmadan önce ihtiyati haciz kararı verilmişse, İİK m.264/1'deki dava açma süresi arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar işlemez. Alacaklı ayrıca doğrudan icra takibi yoluyla da süreyi koruyabilir.
Tahkim anlaşması. Milletlerarası Tahkim Kanunu (MTK) m.6 uyarınca taraflardan birinin tahkim yargılamasından önce veya sırasında mahkemeden ihtiyati haciz istemesi ve mahkemenin buna karar vermesi tahkim anlaşmasına aykırılık oluşturmaz. Hakem veya hakem kurulu da ihtiyati haciz kararı verebilir; ancak cebri icra organları tarafından yerine getirilmesi gereken veya üçüncü kişileri bağlayan bir karar veremez. Bu nedenle banka hesaplarının dondurulması gibi etkili bir koruma için mahkemeye başvurmak gerekir. Mahkemece verilen ihtiyati haciz, hakem kararının icra edilebilir hale gelmesiyle veya davanın hakem ya da hakem kurulu tarafından reddedilmesiyle kendiliğinden ortadan kalkar.
Yabancı hakem kararlarının tenfizi. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nin 16.04.2015 tarihli ve E. 2015/769, K. 2015/10027 sayılı kararına göre, bir ICC hakem kararının tenfizi için açılan dava İİK m.264/1'deki dava kavramına girer; süresinde açılan tenfiz davası ihtiyati haczin geçerliliğini sürdürmesini sağlar. Yukarıda anılan İstanbul BAM 12. Hukuk Dairesi'nin 2025 tarihli kararında ise tenfiz kararı verildikten sonra konulan ihtiyati haczin, MTK m.6 uyarınca tenfiz kararı kesinleşinceye kadar İİK m.264'teki şartlara tabi olmaksızın devam edeceği kabul edilmiştir. Bu yaklaşım somut olayın özelliklerine dayandığından, uygulamada sürelerin her durumda ihtiyatla takip edilmesi gerekir.
9. İhtiyati Hacze İtiraz ve Haczin Kaldırılması
Kendisi dinlenmeden aleyhine ihtiyati haciz kararı verilen borçlu; haczin dayandığı sebeplere, mahkemenin yetkisine ve teminata karşı itiraz edebilir. İtiraz süresi yedi gündür; haciz borçlunun huzurunda yapılmışsa haczin tatbikinden, aksi halde haciz tutanağının tebliğinden itibaren işler. Menfaati ihlal edilen üçüncü kişiler de ihtiyati haczi öğrendikleri tarihten itibaren yedi gün içinde haczin dayandığı sebeplere veya teminata itiraz edebilir (İİK m.265).
Mahkeme yalnızca gösterilen sebeplerle sınırlı inceleme yapar ve tarafları davet ederek itirazı kabul veya reddeder; gerekirse kararını değiştirebilir veya kaldırabilir. İtiraz üzerine verilen karara karşı istinaf yoluna başvurulabilir; bölge adliye mahkemesinin kararı kesindir ve istinaf, ihtiyati haciz kararının icrasını durdurmaz. İstanbul BAM 12. Hukuk Dairesi'nin anılan kararında, ihtiyati haczin tamamlayıcı merasim yerine getirilmediği için hükümsüz kaldığı yönündeki itirazın, İİK m.265'te sayılan sebeplerden olmasa da mahkemece incelenmesi gerektiği de vurgulanmıştır.
Borçlu ayrıca para, mahkemece kabul edilecek rehin, hisse senedi veya tahvil, taşınmaz rehni ya da muteber bir banka kefaleti göstererek ihtiyati haczin kaldırılmasını isteyebilir. Takibe başlandıktan sonra bu yetki icra mahkemesine geçer (İİK m.266). Ticari hayatta faaliyetini sürdürmek isteyen borçlu için bu yol, banka hesaplarındaki blokajın kaldırılması için pratik bir çözümdür.
10. Yabancı Alacaklılar İçin Pratik Notlar
- Yabancı para alacakları: İhtiyati haciz yabancı para alacakları için de istenebilir; uygulamada talepte alacağın döviz cinsinden tutarının yanında Türk lirası karşılığı da gösterilir.
- Yabancılar için teminat: Türk mahkemesinde dava açan veya icra takibi yapan yabancı gerçek ve tüzel kişiler, İİK m.259'daki teminattan ayrı olarak yargılama ve takip giderleri için de teminat göstermek zorundadır; mahkeme karşılıklılık esasına göre bu teminattan muafiyet tanır (MÖHUK m.48). Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler de muafiyet sağlayabilir.
- Yabancı mahkeme ve hakem kararları: Tenfiz edilmemiş bir yabancı karar, Türkiye'de ilam niteliğinde sayılmaz; ancak alacağın varlığı için güçlü bir delildir. Tenfiz davası açılırken veya açıldıktan sonra ihtiyati haciz talep edilebilir.
- Belgeler: Vekaletnamenin ve yabancı belgelerin apostil şerhli olması ve yeminli tercümelerinin hazırlanması zaman alır. Hız gerektiren dosyalarda bu belgelerin önceden hazırlanması sürpriz etkisinin korunması bakımından belirleyicidir.
11. Sonuç
İhtiyati haciz, alacağın tahsil edilebilirliğini çoğu zaman davanın kendisinden daha fazla etkileyen bir araçtır. Öne çıkan hususlar şöyle özetlenebilir:
- Muaccel ve rehinle temin edilmemiş bir para alacağında ayrıca mal kaçırma tehlikesinin ispatı gerekmez; vadesi gelmemiş alacakta ise İİK m.257/2'deki hallerden biri bulunmalıdır.
- Yaklaşık ispat yeterlidir; yabancı hakem kararları da kanaat verici delil olarak kabul edilmektedir.
- Teminatın miktarı mahkemenin takdirindedir; ilama dayanan alacaklarda teminat aranmaz.
- Karar on gün içinde infaz ettirilmeli, infazdan sonra yedi gün içinde takip veya dava başlatılmalıdır; arabuluculuk süreci bu süreyi durdurur.
- Tahkim anlaşması, mahkemeden ihtiyati haciz istenmesine engel değildir; yabancı hakem kararının tenfizi için açılan dava İİK m.264 bakımından dava sayılmaktadır.
- Borçlu yedi gün içinde itiraz edebilir veya teminat göstererek haczin kaldırılmasını isteyebilir.
İhtiyati haciz talepleri, haczin infazı ve tamamlayıcı süreçler, ihtiyati hacze itiraz, yabancı mahkeme ve hakem kararlarının tenfizi ile tahkimde geçici hukuki koruma konularında destek için info@guzeloglu.legal adresinden bizimle iletişime geçebilirsiniz.